PROgramma 2026-2030 in het kort

M.b.t. dienstverlening:

• Snelle reactie: Binnen één week een inhoudelijk antwoord of een toelichting over wat je kunt verwachten als je contact opneemt met de gemeente.
• Duidelijke communicatie: Alle brieven voldoen aan B1-taalniveau.
• Servicepunt Eijsden: Blijft open, openingstijden worden uitgebreid en er komt een mogelijkheid voor dienstverlening aan huis voor een inwoner die niet in staat is naar de gemeente toe te komen.
• Toegankelijke bestuurders: Burgemeester, wethouders en raadsleden zijn direct en makkelijk benaderbaar.

Participatie: de inwoner aan zet

• Dorpsraden: inrichten van dorpsraden of burgerberaad met invloed op de ontwikkelingen in hun omgeving en met een jaarlijks budget van €10.000,- per kern. De dorpsraden zijn een goede vertegenwoordiging van de inwoners en worden per loting bepaald.
• Burgermoties: Inwoners kunnen na het ophalen van minstens 500 handtekeningen een voorstel agenderen bij de gemeenteraad.
• Geen grote plannen zonder inspraak: Voor elk ruimtelijk project worden inwoners en de natuur serieus genomen in hun zorgen, met duidelijke en inclusieve participatiekaders.
• Ondersteuning bewonersinitiatieven: Een laagdrempelig loket voor maatschappelijke initiatieven.

Integriteit & transparantie

• Generatietoets: Nieuw beleid en projecten groter dan €250.000,- worden getoetst op natuur, milieu, sociale cohesie en impact op jeugd over 30 jaar. We denken hierbij bijvoorbeeld aan ontwikkelingen zoals Poort van het Heuvelland, Stationsgebied Eijsden en de Randweg Margraten.
• Natuureffecten: Er komt een eigen portefeuille voor ‘Natuur’ en natuureffecten worden standaard meegewogen in begroting en besluitvorming.
• Maatschappelijk toetsingskader: Voor grote bouwprojecten wordt getoetst op bijdrage aan gemeenschap, natuur, betaalbaarheid en duurzaamheid.
• Brede welvaart: Er komt een eigen portefeuille voor ‘Geluk’ en geluk is de toetssteen voor alle besluiten.
• Openbare woondeals en grondtransacties: Afspraken met projectontwikkelaars worden standaard gepubliceerd.
• Vaste banen bij de gemeente: Minder dure inhuur, meer vaste medewerkers.
• Aandacht voor leefbaarheid: Niet alleen economische winst, maar het welzijn van dorpen staat centraal.
• Aansluiten bij Gemeenten4GlobalGoals: Lokale keuzes worden getoetst aan mondiale doelen.
• Beter aansluiten bij de waarden van CittaSlow: kwaliteit van leven, duurzaamheid, natuur en respect voor zowel traditie als innovatie. Nieuwe (grote) projecten worden getoetst op deze waarden
• Duaal stelsel: De raad stelt beleid vast en het college voert het beleid uit. Het college informeert de volledige raad actief en in voldoende detail zodat de raad optimaal haar controlerende en adviserende rol kan vervullen.

Bestuurlijke samenwerking

• Raad en college wijden jaarlijks samen een dagdeel aan regionale samenwerking, met een inspirerend bezoek of discussie. Dit kan ook in een andere regio in het land zijn waar ze goede ervaringen hebben. Heb je meteen teambuilding!
• De directeuren/secretarissen van de belangrijkste samenwerkingsverbanden uitnodigen in de raad voor een inhoudelijk gesprek over hun ambities, uitdagingen en het realiseren van onze doelen.
• Jaarlijks uitnodigen van een externe spreker of ervaringsdeskundige/raadslid uit een andere regio om het met de raad te hebben over controle en sturing in samenwerkingsverbanden en wat er beter kan.
• Bevorderen van grensoverschrijdende samenwerking met bijvoorbeeld de gemeenten Voeren en Lanaken, op basis van wederkerigheid en lokale zeggenschap.
• Actief meewerken aan projecten als de Einstein Telescoop, Bocage landschap en partnersteden en in de Stichting Zuid-Limburg
• Regiogriffier: Onafhankelijke ondersteuning van raadsleden bij regionale dossiers, bijvoorbeeld de aansluiting bij de Stichting Zuid-Limburg.
• Duidelijke keuzes en heldere participatie bij grote regionale initiatieven.

• Prioriteit voor de bouw van betaalbare woningen voor één- en tweepersoonshuishoudens en voor het sociale en middenhuursegment.
• Twee derde van de nieuwbouw moet uit betaalbare woningen bestaan, waarvan 40% voor middeninkomens en 30% sociale huur.
• Woningbouw dient maatschappelijke doelen. Dus stoppen met woningbouw als verdienmodel en inzetten van gemeentelijke middelen, grondposities en vastgoedlocaties om sociale huur en betaalbare koop te realiseren.
• Serieuze samenwerking met woningcorporaties om voldoende betaalbare en sociale huurwoningen te bouwen.
• Bouwen dicht bij voorzieningen zoals winkels, zorg en openbaar vervoer voor optimale leefbaarheid.
• We bouwen vooral in Eijsden en Margraten. Onder strikte voorwaarden is uitbreiding buiten de huidige dorpsgrens mogelijk.
• Bij kleine kernen dus geen straatje erbij. Kleinschalige woningbouw is alleen mogelijk als de dorpsranden versterkt worden met groene dorpsmantels.
• Transformatie van bestaande gebouwen (leegstaande winkels, kantoren, boerderijen) en het splitsen van grote woningen stimuleren we in de kleinere kernen.
• Beleid om speculatie en prijsopdrijving tegen te gaan, zoals een speculatiebeding op starterswoningen en in sommige gevallen een zelfbewoningsplicht.
• Bouwen voor doelgroepen met speciale woonwensen, zoals beschermd wonen en woonwagenbewoners.
• Bouwen voor speciale doelgroepen, zoals statushouders en spoedzoekers.
• Ruimte geven aan innovatieve woonvormen zoals CPO’s, woongroepen, leefgemeenschappen, tiny houses en tijdelijke woonlocaties.
• Stimuleren van duurzaam, energieneutraal en biobased bouwen door samenwerkingen en experimenten met bijvoorbeeld houtbouw en andere duurzame materialen, verplicht via het gemeentelijke kwaliteitsmenu. We zetten ons in voor natuurinclusieve woningbouw.
• Verstening van tuinen tegengaan met bijvoorbeeld stimuleringssubsidies op het weghalen van verhardingen.
• Via een huisvestingsverordening maken we het mogelijk dat mensen met een lokale economische binding of mantelzorg opgave voorrang krijgen in de sociale huursector.
• Gemeentelijk vastgoed niet afstoten maar anders inzetten. Het biedt mogelijkheden voor (nieuwe) sociale activiteiten en woonvormen.
• Bij bouwplannen de effecten op behoefte aan voorzieningen zoals huisartsen, scholen, openbaar vervoer en de inpassing in het landschap integraal meewegen.

Natuur & landschap

• Natuur en ecologie krijgen een eigen portefeuille binnen de gemeente en er komt een natuurbegroting.
• Rechtspersoonlijkheid wordt toegekend aan natuur en landschap, zodat deze zichzelf kunnen beschermen en ontwikkelen.
• Ter bescherming van de authenticiteit en kernwaarden van het Nationaal Landschap Zuid-Limburg worden concrete kaders voor kwaliteit van natuur en landschap gebiedsgericht vastgelegd door de gemeenteraad bij voorkeur in de omgevingsvisie.
• Ontwikkelen van robuuste natuur, onder andere door verbindingszones te versterken. Denk aan een bomenplan voor meer bomen, houtwallen en heggen als ecologische verbindingen.
• Onderhoud van wegbermen ten behoeve van biodiversiteit en als ecologische verbindingszone.
• Handhaven op het behoud van 2-meter stroken langs wegen, zodat deze kunnen bijdragen aan een robuuste natuur en een aantrekkelijk landschap.
• Bescherming en herontwikkeling van traditionele dorpsmantels met boomgaarden (laag- en hoogstam), weitjes en moestuinen.
• Rond natuurgebieden komen er bufferzones zonder straatverlichting, pesticidengebruik en geluidsoverlast.
• Koesteren van groene doorkijkjes, weitjes en dorpsgroen binnen de kernen.
• Toepassen van burgerparticipatie bij de inrichting van openbaar groen, met ruimte voor wilde bloemen en planten.
• Gemeentelijk groen blijft groen, ook na overdracht.
• Actieve handhaving op groendelicten en illegale bouwactiviteiten.

Stem van de natuur (‘natuurvoogd’)

• Natuur- en milieuorganisaties krijgen een vaste rol in planontwikkeling bij ruimtelijke plannen
• Instellen van een “raad voor de natuur”, vergelijkbaar met een welstandscommissie die ongevraagd beleidsadvies kan geven over en voor de natuur.
• Ondersteuning van en communicatie rond de rol van de klimaat burgemeester.

Klimaat

• Water vasthouden, bergen en gedoseerd afvoeren door gebruik te maken van natuurlijke oplossingen en duurzame regenwaterafvoer en opvang bij nieuwbouw. Bij nieuwbouw en renovatie van het bestaande rioolnetwerk een grijswatercircuit meenemen voor het hergebruik van water.
• Subsidies voor groene daken, verwijderen van verharding en vergroening.
• Vergunningplicht voor verhardingen, met voorkeur voor waterdoorlatende materialen.
• Meer groen in versteende dorpskernen om hittestress te voorkomen.

Energietransitie

• Aansluiten bij het Energiehuis t.b.v. ondersteuning en advies voor onze inwoners.
• Actief stimuleren en faciliteren van energieneutraal bouwen.
• Coöperatievorming en samenwerking stimuleren. Bijvoorbeeld het per wijk of kern opzetten van lokale energiehubs/energieopslag, onafhankelijk van energieleveranciers. Zo kunnen we ook de overbelasting van het netwerk tegengaan.
• Meer elektrisch openbaar vervoer, zodat inwoners minder zijn aangewezen op het bezit van meer dan één eigen auto per huishouden.

Infrastructuur, verkeer en vervoer

• Infrastructuur aanpassen voor veilig langzaam verkeer. We herzien het wegenbeleidsplan en het onderhoudsniveau van de wegen.
• Voorrang voor doorgaande fietsroutes op ander verkeer.
• Veilige fietsroutes naar school voor kinderen.
• Autoluwe of autovrije wegen waar dat wenselijk is voor veilige wandel- en fietsroutes.
• Reguleren van doorgaand verkeer in woonomgevingen met meer 30 km/u-zones.
• Behouden van onverharde wegen en ontharden van weinig gebruikte kleine weggetjes.
• Verbeteren van OV-verbindingen tussen kernen en regio.
• Beoordelen van schade bij ontheffing voor groot landbouwverkeer en lobby voor aanpassing van wetgeving rond landbouwvoertuigen.
• Terugdringen van groot landbouwverkeer in woonomgevingen.
• Terugdringen van geluidshinder van vliegtuigen.

Vertrouwen

• De gemeente handelt vanuit vertrouwen en respect bij (het netwerk van) bijstandsgerechtigden en mensen die (financiële) hulp vragen aan de gemeente. Zo wordt de drempel om hulp te vragen verlaagd (voor bijvoorbeeld de voedselbank en bijzondere bijstand).
• Schuldhulpverlening met aandacht voor (de oorzaken van) o.a. energiearmoede en vervoersarmoede.
• Een schuldenaanpak voor jongeren vanaf een vroeg stadium.
• Een actief faciliterende aanpak voor slachtoffers van de kinderopvangtoeslagaffaire.
• Structurele hulp aan de voedselbank van €10.000,- per jaar voor een uitdeelpunt in Eijsden-Margraten of een bezorgdienst vanuit Maastricht.
• Basisbanen (bij lokale bedrijven en sociale ondernemingen) met aandacht voor maatwerk voor mensen die de arbeidsmarkt op willen komen en hier ondersteuning bij nodig hebben. Denk aan langdurig werkloze mensen, mensen met een beperking of afstand tot de arbeidsmarkt en statushouders.
• Een kleinschalige pilot ‘basisinkomen’ voor meer bestaanszekerheid en maatschappelijke participatie en minder bureaucratische regels.
• Statushouders krijgen een inburgeringstraject dat hen zo snel mogelijk helpt de taal te leren, een baan te vinden en zich thuis te voelen in Eijsden-Margraten.

Zorg

• Bij Sociaal Eijsden-Margraten (SEM) staat de mens voorop: vertrouwen is het uitgangspunt en inwoners hebben regie over hun eigen zorgproces.
• Het stimuleren van onderlinge hulp en buurtnetwerken als aanvulling op de formele zorg.
• Mantelzorgers worden ontlast door respijtzorg; het mantelzorgcompliment blijft.
• Specifiek aandacht voor de mentale gezondheid, stress en prestatiedruk bij jongeren.
• Samenwerking van gemeente met zorgaanbieders in de jeugdzorg met meer inzicht over de inhoud, verwachtingen en kwaliteit van de aanbieders.
• Jeugdzorg tot 18 jaar wordt kleinschalig georganiseerd.
• Jeugdzorg wordt waar nodig verlengd na 18 jaar en met zorg en aandacht overgedragen naar de Wmo.
• We zetten in op preventie van alcohol-, drugs- en andere verslavingen en het gebruik van dergelijke middelen onder jongeren.
• Zorg dicht bij huis met inzet van slimme zorgtechnologie.
• Een seniorencoach die ondersteuning biedt en meekijkt naar ondersteuningsvragen.
• Inzetten op kleinschalige ggz-teams bij meldingen van onbegrepen gedrag. Waar nodig inzetten op straat-triage: agent en ggz-medewerker gaan samen ter plekke langs en bepalen de ernst van de situatie. Indien nodig kan snel worden gehandeld.
• Samenwerken met ervaringsdeskundigen om beleid en initiatieven beter aan te laten sluiten op de praktijk.

Gezondheid, sport en bewegen

• Bestaanszekerheid en een gezonde leefomgeving als voorwaarde voor gezondheid.
• Eijsden-Margraten is rookvrij in de openbare ruimte.
• De gemeente past met het oog op de gezondheid en veiligheid van inwoners het voorzorgsbeginsel actief toe bij het verlenen van vergunningen en subsidies.
• Inzetten op lawaaibestrijding en werken aan schone lucht in een groene omgeving die uitnodigt tot beweging en ontmoeting.
• Bestrijdingsmiddelen die schadelijk zijn voor mens en natuur terugdringen via vergunningplicht en/of het toepassen van maatregelen als grondeigenaar.
• Meer maatwerk in subsidies aan verenigingen.
• Via subsidiebeleid stimuleren dat verenigingen zich ontwikkelen tot plekken waar iedereen zichzelf kan zijn.
• Aanstellen van een gemeentelijke vertrouwenspersoon voor ongewenste/grensoverschrijdende situaties in het verenigingsleven; ook ondersteuning aan verenigingen om inclusief te zijn en te handelen en hieraan concreet aandacht te besteden.
• Jaarlijks budget €10.000,-  beschikbaar maken voor ondersteuning van burgerinitiatieven voor sport en bewegen .
• Het gevraagd en ongevraagd advies van de sportraad actief meenemen in afwegingen en motiveren als ervan wordt afgeweken.
• Specifieke aandacht voor kinderen en jongeren bij sport en beweging, met name rond de leeftijd van 12 jaar, wanneer velen stoppen met actief bewegen.
• Inrichten van natuurlijke speelplaatsen die uitdagen om te bewegen.
• Starten met De Gezonde Basisschool; deze heeft een aangetoond positief effect op gezond gewicht, meer bewegen en welbevinden van jongeren.

Een gelukkige inclusieve gemeente

• Een Inclusie-agenda (met in ieder geval aandacht voor jongeren, ouderen, nieuwkomers, lhbti+, mensen met een fysieke of mentale beperking, armoede) met proactieve actiepunten zoals bijvoorbeeld trainingen voor ambtenaren, ondersteuning van verenigingen en clubs.
• Een portefeuille Geluk en het bij besluiten meewegen van geluk (brede welvaart) voor huidige en toekomstige inwoners van Eijsden-Margraten .
• Initiatieven ondersteunen die verbondenheid en acceptatie van lhbti+ bevorderen, denk hierbij aan het regenboogpad, paarse vrijdag, et cetera.
• Jongeren betrekken bij beleid dat hen aangaat, zoals wonen, welzijn,  jeugdzorg, veiligheid en kwaliteit van de leefomgeving en natuur.
• Jongeren beschermen tegen ondermijning en criminaliteit.
• Ondersteuning vanuit de gemeente aan initiatieven die mensen met elkaar in contact brengen en houden, zoals de Huiskamers.
• Een dementievriendelijke gemeente worden, met dagbesteding voor mensen met dementie en een publieke ruimte die goed op hen is ingericht.
• Digitale en fysieke toegankelijkheid bij publieke gebouwen (vervoer, communicatie en dienstverlening).
• Voldoen aan de wettelijke taakstelling voor het opvangen en huisvesten van vluchtelingen (asielzoekers, Oekraïense ontheemden) en statushouders. Hun menswaardige opvang bieden en investeren in hun integratie en participatie.
• Aandacht voor de leef- en werkomstandigheden van arbeidsmigranten.
• Meer aandacht voor laaggeletterdheid en begrijpelijke communicatie.
• Coachingsmogelijkheden op scholen op het gebied van diversiteit en pestgedrag.

Kunst  en cultuur

• Kunst en cultuur voor iedereen bereikbaar maken, met aandacht voor mensen met een smalle beurs, nieuwkomers, ouderen en jongeren.
• Startsubsidies en risicogeld voor nieuwe culturele initiatieven. Meerjarige cultuursubsidies op basis van vertrouwen, zodat makers kunnen bouwen aan iets bijzonders.
• Creatieve broedplaatsen in leegstaande gebouwen mogelijk maken en oefenplekken voor creatieve mensen en groepen.
• De Adviesraad Kunst en Cultuur (AKC) heroprichten, met inwoners, makers en jongeren.
• Bibliotheken ondersteunen bij hun belangrijke rol om boeken en andere media voor jong en oud bereikbaar te houden, het lezen te bevorderen en laaggeletterdheid te bestrijden. Daarbij is ook een duurzame oplossing voor de huisvesting noodzakelijk.

Cultuuronderwijs

• Alle kinderen, op álle scholen, structureel toegang geven tot kunst en cultuur.
• Cultuurprofessionals inzetten in het onderwijs, ook in samenwerking met verenigingen.
• Lezen, taalontwikkeling en mediawijsheid stimuleren via bibliotheken en culturele instellingen.
• Continueren en versterken van de Limburgse taal, bijvoorbeeld door het gebruik van ‘Kal Plat’.

Monumenten

• Meer menskracht en kennis voor monumentenbeleid en handhaving.
• Uitvoering van wettelijke inspecties en zo nodig handhavend optreden bij restauratie van monumenten.
• Vernieuwing en versterking van de categorie gemeentelijke monumenten.
• Aan de slag gaan met de verdere invulling van de lijst Gemeentelijke monumenten.

Tradities

• Tradities toekomstbestendig maken door ruimte te bieden aan vernieuwing.
• Dat iedereen zich welkom voelt om mee te doen, ongeacht achtergrond of afkomst.
• Verenigingen ondersteunen die werk (willen) maken van inclusie en vernieuwing.
• Ruimte voor nieuwe tradities.

Lokale economie

• Nieuwe bedrijven die zich richten op circulariteit, energieneutraliteit en sociale innovatie verdienen steun van de gemeente. Daarnaast heeft de gemeente een faciliterende en enthousiasmerende rol hierin.
• Bestaande industrieterreinen worden verduurzaamd en gericht op een groene toekomst.
• Jong ondernemerschap wordt gefaciliteerd door startersfaciliteiten, netwerkmogelijkheden en laagdrempelige ondersteuning. Jongeren met goede ideeën moeten de kans krijgen om hier te starten én om hier te blijven.
• Ambtenaren begeleiden desgevraagd actief en bieden coaching bij bijvoorbeeld vergunningprocedures en subsidieaanvragen.
• Jongeren met goede ideeën krijgen zo de kans om hun bedrijven hier te starten en op te bouwen, waardoor talent behouden blijft voor onze gemeente.
• De agrarische sector is toekomstgericht; we ondersteunen bij verduurzaming en het participeren in een korte keten van producent naar consument.
• Een toekomstbestendige en natuurinclusieve toeristische infrastructuur. De combinatie van cultuur, natuur en gastvrijheid is hét sterke punt in Eijsden-Margraten. Wij versterken het toerisme dat past bij onze streek: kleinschalig, duurzaam en lokaal verbonden, maar streven niet naar uitbreiding van de sector toerisme/recreatie.
• Behoud van invulling van kleinschalige winkels, cafeetjes etc. in de dorpskernen.

CittaSlow

• Een CittaSlow-loket instellen met een accountmanager met bevoegdheden. Iemand die mensen helpt om kleinschalige agrarische, horeca en detailhandels initiatieven verder te brengen (verbinden met anderen, geldschieters, mogelijkheden voor rechtspersoonlijkheid of bedrijfsvormen, helpen bij procedures en vergunningen)
• Nieuwe projecten en plannen in de gemeente toetsen aan de waarden van Cittaslow.
• In communicatie naar buiten meerwaarde benadrukken voor producten die passen bij de omgeving, het klimaat, de bodem en het landschap zodat er een betere marktpositie ontstaat. Bij eigen evenementen en bijeenkomsten consequent gebruik van zoveel mogelijk lokale producten en dit laten weten.

Duurzame landbouw

• Bevordering van kleinschalige, natuur inclusieve landbouw met ruimte voor landschapselementen en rommelhoekjes. Duurzame boerderijen met een sterk toekomstperspectief dat niet gebaseerd is op eindeloze schaalvergroting en traditionele financieringsmodellen.
• Stimuleren van nieuwe, duurzame en natuur inclusieve agrarische initiatieven met een gemeentelijke accountmanager/loket waar ondernemers geholpen worden met omschakeling of nieuwe bedrijven via het verbinden met financieringsmogelijkheden, ervaringsdeskundigen, hulp bij bedrijfsplannen en aanvraag subsidies en vergunningen.
• Actief en vindingrijk gemeentelijk beleid tegen schaalvergroting en monoculturen, en grenzen stellen aan perceelgrootte en intensiteit.
• Spuitverbod voor bestrijdingsmiddelen nabij woningen (min. 50 m), zoveel mogelijk beperken van het gebruik ervan via vergunningplicht en reguleringsmogelijkheden als grondeigenaar.
• Beperken van de grootte van landbouwvoertuigen en niet verder verbreden van kleine landwegen t.b.v. grote voertuigen
• Monumentale agrarische gebouwen die leeg komen, kunnen een andere, passende bestemming krijgen; stimuleren sloop van niet waardevolle, vrijkomende agrarische bebouwing.
• De middelen uit het Landschapsfonds worden besteed aan de kwaliteit van natuur en landschap.

Toerisme

• Ruimte bieden aan langzaam natuurtoerisme met respect voor het landschap en het welbevinden van de inwoners.
• De kwaliteit van het toerisme op niveau houden: niet meer maar beter. Dus kleinschalig en hoog kwalitatief.
• Initiatieven ondersteunen die zorgen voor meer diversiteit in het toeristisch aanbod.
• Geen medewerking aan het uitbreiden van bestaande campings en nieuwe grootschalige verblijfslocaties in het buitengebied en bij kwetsbare natuur.
• Spreiding van het recreëren, evenementen en toertochten in tijd en plaats.

• Eerlijke verdeling van lasten
  Inwoners met hogere inkomens dragen meer bij aan de collectieve voorzieningen. Een proportionele forensenbelasting.
• Doelgerichte belastingen en heffingen
  Onderzoeken of leges en heffingen gedifferentieerd kunnen worden.
  Afval- en rioolheffingen niet hoger zijn dan noodzakelijk.
  Investeren in gescheiden rioolsystemen en betaalbare afvalsystemen, gericht op duurzaamheid en betaalbaarheid voor alle inwoners.
• Investeren in wat telt
  Duurzaamheid, betaalbare woningen, leefbare dorpen, en een gezonde leefomgeving.
• Transparantie en toetsbaarheid
  Zo versterken we het vertrouwen in de overheid en bouwen we aan een stabiele, rechtvaardige gemeenschap.